و يا فكر مستدل كه صغرى و كبرى را ترتيب مىدهد ، مُعِد مىشود براى حصول علم به نتيجه . ولى نفس افاضه علم از طرف واجب الوجود مفيض است و اين قول به حكما نسبت داده شده است كه عليت و افاضه را در سلسله عرضيه نمىپذيرند و آن را مختص به سلسله طوليه مىدانند . فايده : فعل بردو قسم است ، اول مباشر كه بدون واسطه از فاعل صادر مىشود ، مانند حركت دست . و دوم توليدى كه به توسط فعل مباشر تحقق مىيابد مانند حركت قلم وحركت مفتاح و نوشتن . فعل مباشر فعل مكلف است و فعل توليدى مورد اختلاف است ؛ اشعرى آن را فعل واجب الوجود و معتزلى آن را فعل عبد مىدانند . فتأمّل . چرا كفار طول برزخ را نمىدانند ؟ از چندين آيه به دست مىآيد كه كفار در روز قيامت طول زمانى برزخ را كه احتمالًا هزاران يا ميليون ها سال بوده ، درك نمىكنند . و اين آيات شريفه را اوّلًا در كتاب " فوايد دمشقيه " و سپس در كتاب " روح از نظر قرآن ، عقل و علم روحى جديد " مورد بحث قرار داده ايم . در اين جا ممكن است دو جواب بدهيم : اول اين‌كه كفار متوسط و حتى مؤمنين متوسط در برزخ زندگى ندارند ، تا چه رسد به زندگانى . كه شيخ مفيد ( عليه الرحمة ) با استناد چند حديث كه يكى از آن ها معتبر السند است ، آن را اختيار كرده است . و بعضى از روايات معتبرى كه دلالت بر حيات كفار و مؤمنين حتى متوسطين مىكنند ؛ كه آن ها را در كتاب " معاد " نقل كرده ام - كه سال گذشته ( 1393 ش ) در كابل چاپ شد -